Бола учун оила муҳитида яшаш ва тарбияланиш муҳим ҳуқуқдир. Давлат боланинг оилада қолишига тўсқинлик қилаётган шароитларни бартараф этиш чораларини кўради. Бола оиласидан ажратилган бўлса, уни қайтариш имконияти унинг хавфсизлиги ва энг устун манфаатлари ҳисобга олинган ҳолда баҳоланади.
Оила қийин аҳволга тушиб қолганининг ўзи болани оиладан ажратиш масаласини шошилинч ҳал қилиш учун асос бўлмаслиги керак. Ижтимоий ҳимояга муҳтож оилани қўллаб-қувватлаш, маслаҳат ва зарур хизматларни ташкил этиш болани ўз яқинлари билан бирга тарбиялаш имкониятини сақлашга хизмат қилади. Давлат ногиронлиги бўлган болаларни тарбиялаётган оилаларга қонунда назарда тутилган моддий, маслаҳат ва бошқа ёрдамни кўрсатади.
Ота-она қарамоғи бўлмаганда болага ғамхўрлик қилишга қодир қариндошлар имтиёзли ҳуқуққа эга. Ваколатли орган бола учун муносиб муҳитни баҳолайди: қариндошликнинг ўзи етарли эмас, боланинг хавфсизлиги, эҳтиёжлари ва фикри ҳам инобатга олинади.
Болани ўз оиласида тарбиялашнинг имкони бўлмаса, қонунда қуйидаги муқобил шакллар назарда тутилган:
- васийлик ёки ҳомийлик;
- фарзандликка олиш;
- тутинган (фостер) оилага жойлаштириш;
- оилага жойлаштириш имкони бўлмаган ҳолларда тегишли муассасага жойлаштириш.
Муҳим: болани ихтисослаштирилган муассасага жойлаштириш охирги чора ҳисобланади. Унгача болани оилада тарбиялаш имкониятлари кўриб чиқилиши керак.
Боланинг қаерда тарбияланиши масаласи ҳал бўлгунига қадар унинг ҳуқуқлари ва хавфсизлиги ҳам таъминланиши шарт. Жойлаштириш шакли танланганда боланинг таълим олиши, соғлиғи, яқинлари билан алоқаси ва барқарор парвариши эътиборга олинади.
Ҳуқуқий асос: «Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида»ги қонуннинг 24-моддаси ва Оила кодексининг 150-моддаси.