Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили — Болалар омбудсмани — бола ҳуқуқларига риоя этилиши устидан парламент назоратини амалга оширади. У давлат органлари ва бошқа ташкилотлар фаолиятини ўрганади, болалар ҳуқуқлари бузилиши ҳақидаги мурожаатларни кўриб чиқади ҳамда ҳуқуқларни тиклашга кўмаклашади. Вакил ўз фаолиятида мустақилдир.
Ким мурожаат қилиши мумкин? Боланинг ўзи, унинг қонуний вакили, бошқа жисмоний ёки юридик шахслар бола ҳуқуқлари бузилиши масаласида мурожаат қилиши мумкин. Шикоят оғзаки, ёзма ёки электрон шаклда берилади. Бола шикоятни мустақил топширишга ҳақли; уни тўлиқ муомала лаёқатига эга эмаслиги сабабли кўриб чиқмасдан қолдириш мумкин эмас.
Шикоятда мурожаат қилувчининг исми ва манзили, қайси ташкилот ёки мансабдор шахснинг қарори ёхуд ҳаракати устидан шикоят қилинаётгани, бола ҳуқуқи қандай бузилгани кўрсатилади. Мавжуд қарорлар ва тасдиқловчи ҳужжатларнинг нусхаларини илова қилиш мумкин. Аноним мурожаат кўриб чиқилмайди.
Шикоят, одатда, ҳуқуқ бузилгани маълум бўлган кундан бошлаб бир йил ичида берилади. Агар аввал бошқа ҳимоя воситаларидан фойдаланилган бўлса, бир йил охирги қарор қабул қилинган пайтдан ҳисобланади. Узрли сабаб билан ўтказиб юборилган муддат тикланиши мумкин. Шикоят учун давлат божи ундирилмайди.
Вакил мурожаат юзасидан текширув ўтказиши, ҳужжатлар ва тушунтиришлар сўраши, ҳуқуқбузарликни бартараф этиш ҳақида тақдимнома киритиши ёки бола манфаатини кўзлаб судга мурожаат қилиши мумкин. Шикоят натижаси ҳақида мурожаат қилувчи хабардор қилинади.
Муҳим: Болалар омбудсмани суд ҳал қиладиган масалаларни суд ўрнига ҳал этмайди. Агар болага ҳозирнинг ўзида хавф таҳдид солаётган бўлса, омбудсманга шикоят билан чекланмай, зудлик билан ички ишлар органлари ва бола турган жойдаги васийлик ва ҳомийлик органига хабар бериш керак.
Ҳуқуқий асос: «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили (Болалар омбудсмани) тўғрисида»ги қонуннинг 24–30-моддалари.