Конвенциянинг амал қилиши
БМТнинг Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенцияси 1989 йил 20 ноябрда қабул қилинган. У боланинг ҳуқуқлари ва давлатларнинг уларни таъминлашга оид мажбуриятларини белгилайди.
Конвенция мақсадлари учун, агар болага нисбатан қўлланиладиган қонунга кўра у эртароқ вояга етмаса, 18 ёшга тўлмаган шахс бола ҳисобланади. Конвенциядаги ҳуқуқлар болаларга жинси, тили, дини, келиб чиқиши, соғлиғи ёки бошқа ҳолатидан қатъи назар, камситишсиз таъминланиши лозим.
Бола учун асосий кафолатлар
Болага дахлдор қарорларда унинг энг яхши манфаатлари биринчи даражали аҳамиятга эга. Конвенция боланинг яшаш ва ривожланиш, туғилганидан кейин исм олиш ва фуқароликка эга бўлиш, ўз фикрини билдириш ҳуқуқларини эътироф этади.
Бола соғлиқни сақлаш хизматларидан фойдаланиш, таълим олиш, дам олиш, зўравонлик ва эксплуатациядан ҳимояланиш ҳуқуқига ҳам эга. Конвенциянинг 9-моддаси эса болани ота-онасидан ажратиш билан боғлиқ кафолатларга тааллуқли; уни «оила қуриш ҳуқуқи» деб талқин қилиш тўғри эмас.
Бола ўз ҳуқуқларига эга мустақил шахсдир. Унга оид қарорларда боланинг манфаати ва ёшига мос равишда билдирган фикри эътиборга олиниши керак.
Ўзбекистонда қўлланилиши ва мурожаат қилиш
Ўзбекистон Конвенцияга 1992 йил 9 декабрда қўшилган; у мамлакатимиз учун 1994 йил 29 июлдан кучга кирган. Болалар ҳуқуқлари миллий қонунчилик, жумладан «Бола ҳуқуқларининг кафолатлари тўғрисида»ги Қонун билан ҳам ҳимоя қилинади.
Ўзбекистонда Олий Мажлиснинг Бола ҳуқуқлари бўйича вакили — Болалар омбудсмани фаолият юритади. Унинг мақоми ва ваколатлари 2024 йил 29 февралдаги алоҳида қонун билан белгиланган. Бола ҳуқуқлари бузилиши юзасидан Вакилга оғзаки, ёзма ёки электрон шаклда шикоят бериш мумкин. Вакил суднинг ваколатига кирувчи масалани суд ўрнига ҳал қилмайди.
Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвенция
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни, 07.01.2008 йилдаги ЎРҚ-139-сон
Ўзбекистон Республикасининг Қонуни, 29.02.2024 йилдаги ЎРҚ-917-сон