Jinoiy jazo tayinlashda ham, uni ijro etishda ham nogironligi bo‘lgan shaxsning huquqlari va sog‘lig‘i holati hisobga olinadi. Qonundagi ayrim qoidalar I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga, ayrimlari esa nogironlik belgilari aniq ko‘rinib turgan har qanday shaxsga tegishli. Shu sababli har bir kafolat kimga va qaysi holatda qo‘llanishini alohida ko‘rish lozim.
Jazo tayinlashdagi cheklov va shartli hukm. I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga majburiy jamoat ishlari tayinlanmaydi. Bundan tashqari, Jinoyat kodeksining 72-moddasi shartli hukmga doir umumiy cheklovlarda ushbu shaxslar uchun istisno belgilaydi. Bu shartli hukm albatta qo‘llanadi degani emas: sud jinoyatning xususiyatini, aybdorning shaxsini va ishning boshqa holatlarini baholab qaror qabul qiladi.
Jazoni o‘tashda mehnat qilish. Ozodlikdan mahrum etish jazosini o‘tayotgan I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslar mehnatga o‘z xohishlariga ko‘ra jalb etiladi. Agar mahkum ishlasa, ish vaqtidan tashqari, tungi, dam olish va bayram kunlaridagi ishlar bo‘yicha mehnat qonunchiligida shu toifa uchun belgilangan cheklovlarga rioya etilishi shart. Ish haqidan qonunga muvofiq chegirmalar qilinganidan keyin ham uning kamida 50 foizi bunday mahkumning shaxsiy hisobvarag‘iga o‘tkazilishi kerak.
Saqlash sharoiti va ovqatlanish. I va II guruh nogironligi bo‘lgan mahkumlar uchun mo‘ljallangan umumiy turar joylar maxsus vositalar va moslamalar bilan jihozlanishi kerak. Ularga ovqat oshirilgan normalarda belgilanadi; tibbiy xulosa asosida qo‘shimcha oziq-ovqat mahsulotlari olishga ham ruxsat etilishi mumkin. Agar bunday shaxs turmada jazo o‘tayotgan bo‘lsa, unga engillashtirilgan saqlash sharoiti tatbiq etiladi.
Posilka va tibbiy ehtiyojlar. Vrach xulosasiga ko‘ra davolanish hamda kuchli taomga muhtoj deb e’tirof etilgan I yoki II guruh nogironligi bo‘lgan mahkum tibbiy xulosada ko‘rsatilgan miqdor va xillarda qo‘shimcha posilkalar, yo‘qlovlar hamda banderollar olishi mumkin. Qo‘shimcha jo‘natmalar masalasida tibbiy xulosa ahamiyatga ega; nogironlik guruhining o‘zi barcha mahkumlarga bir xil miqdorda qo‘shimcha jo‘natma berish uchun asos bo‘lmaydi.
Intizomiy choralar va maxsus vositalar. I guruh nogironligi bo‘lgan mahkum intizomiy bo‘linmaga kiritib qo‘yilmaydi. Nogironlik belgilari aniq ko‘rinib turgan shaxsga nisbatan maxsus vositalarni ishlatish ham taqiqlanadi. Qonunda faqat qurolli qarshilik ko‘rsatish yoki fuqarolar hayoti va sog‘lig‘iga tahdid qiluvchi guruh bo‘lib hujum qilish holatlari uchun istisno nazarda tutilgan. Mahkum qo‘llanilgan intizomiy jazo ustidan yuqori turuvchi mansabdor shaxsga, prokurorga yoki sudga shikoyat qilishga haqli.
Huquqiy asoslar:
- O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi — 45¹ va 72-moddalar.
- O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-ijroiya kodeksi — 71, 78, 84, 85, 88, 90, 94, 107, 109 va 122-moddalar.