Majburiy jamoat ishlari — sud hukmi bilan tayinlanadigan, haq to‘lanmaydigan foydali jamoat ishlarini bajarishdan iborat jinoiy jazo. Jinoyat kodeksi bu jazoni I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga qo‘llashni taqiqlaydi.

Mazkur jazo tayinlangan shaxs ishlayotgan yoki o‘qiyotgan bo‘lsa, jamoat ishlarini asosiy ishi yoki o‘qishidan bo‘sh vaqtda bajaradi. Ishlarning turi va ular bajariladigan joy jazo ijrosini nazorat qiluvchi organlar tomonidan belgilanadi. Bu odatdagi haq to‘lanadigan ishga joylashish yoki mahkumning o‘z xohishi bilan ko‘ngilli faoliyatda qatnashishi bilan bir xil emas.

Jinoyat kodeksida majburiy jamoat ishlarining umumiy muddati 120 soatdan 480 soatgacha belgilangan. Qoidaga ko‘ra, jazo olti oy davomida, kuniga to‘rt soatdan oshirmasdan o‘taladi. Mahkumga bog‘liq bo‘lmagan holatlar yuzaga kelsa, muddat bir yilgacha uzayishi mumkin; kunlik to‘rt soatlik chegara saqlanadi. Jinoyat-ijroiya kodeksi ish yoki o‘qish kunlaridagi ish vaqti bo‘yicha yanada aniq qoidalarni belgilaydi.

Kimlarga tayinlanmaydi? Jinoyat kodeksining 45¹-moddasiga ko‘ra, majburiy jamoat ishlari:

  • I va II guruh nogironligi bo‘lgan shaxslarga;
  • pensiya yoshiga etganlarga va 16 yoshga to‘lmaganlarga;
  • homilador ayollarga hamda uch yoshga to‘lmagan bolasi bor ayollarga;
  • harbiy xizmatchilarga;
  • chet el fuqarolariga va O‘zbekistonda doimiy yashamaydigan shaxslarga qo‘llanmaydi.

Qonunda III guruh nogironligi mazkur istisnoda alohida ko‘rsatilmagan. Shuning uchun III guruhning o‘zi majburiy jamoat ishlarini tayinlashni avtomatik ravishda taqiqlamaydi. Sud jazo tayinlashda shaxsning sog‘lig‘i va ishni bajarish imkoniyatiga oid holatlarni baholashi lozim; shaxs boshqa istisno toifasiga, masalan, pensiya yoshiga etganlar qatoriga kirsa, o‘sha asos ham tekshiriladi.

Agar I yoki II guruh nogironligi mavjud bo‘lsa, bu holatni tasdiqlovchi hujjatni sudga taqdim etish va jazo turi tanlanayotganda Jinoyat kodeksining 45¹-moddasi qo‘llanishini ko‘rsatish muhim. Agar masala hukmdan keyin yuzaga kelsa yoki nogironlik maqomi keyin belgilansa, tegishli hujjatlar bilan advokat, probatsiya bo‘linmasi yoki sud orqali qonunda nazarda tutilgan protsessual tartibda hal etish lozim. Mahkum jazoni o‘z qarori bilan to‘xtatib qo‘ymasligi kerak.

Jazoni o‘tashdan bo‘yin tovlash alohida huquqiy oqibatlarga ega: qonunda belgilangan asoslar mavjud bo‘lsa, sud o‘talmagan soatlarni ozodlikni cheklash yoki ozodlikdan mahrum qilish jazosi bilan almashtirishi mumkin. Shu sababli sog‘liq holati tufayli ishga chiqa olmaslik yoki maqom o‘zgarishi haqida probatsiya bo‘linmasiga o‘z vaqtida hujjat bilan xabar berish ahamiyatli.

Huquqiy asos — o‘zbekcha: