Никоҳ шартномаси эр-хотиннинг мулкий ҳуқуқ ва мажбуриятларини олдиндан аниқ белгилаб олиш имконини беради. У никоҳдан аввал ҳам, никоҳ давомида ҳам тузилиши мумкин, лекин ёзма шакл ва нотариал тасдиқ талаб этилади.

Никоҳ шартномаси — никоҳланувчи шахслар ёки эр-хотиннинг никоҳ давридаги ва никоҳ бекор қилинган тақдирдаги мулкий ҳуқуқ ҳамда мажбуриятларини белгиловчи келишув. У, масалан, мол-мулкдан фойдаланиш, оила харажатларини қоплаш ёки никоҳдан ажралганда мол-мулкни тақсимлаш масалаларини аниқлаштириш учун хизмат қилади.

Шартномани никоҳ давлат рўйхатидан ўтказилгунига қадар ёки никоҳ давомида тузиш мумкин. Никоҳдан олдин тузилган шартнома никоҳ рўйхатга олинган кундан кучга киради. У албатта ёзма шаклда тузилиб, нотариус томонидан тасдиқланиши лозим. Никоҳ шартномасини нотариал тасдиқлаш учун давлат божи ундирилмайди.

Шартномада нималарни белгилаш мумкин?

Қонунга кўра, эр-хотин умумий мол-мулкнинг одатдаги қонуний тартибини шартнома билан ўзгартириши мумкин. Масалан, улар барча мол-мулкка, унинг алоҳида турларига ёки ҳар бирининг мулкига нисбатан биргаликдаги, улушли ёхуд алоҳида мулк тартибини белгилаши мумкин. Шартнома фақат ҳозирги мол-мулкка эмас, келажакда орттириладиган мол-мулкка ҳам татбиқ этилиши мумкин.

Шартномада ўзаро моддий таъминот, оила харажатларида иштирок этиш, даромадларга доир келишувлар, биргаликда тадбиркорлик фаолиятини юритиш ва никоҳ тугаганда қайси мол-мулк кимга ўтиши каби масалалар кўрсатилиши мумкин. Муайян ҳуқуқ ёки мажбурият маълум муддатга белгиланиши ёхуд маълум шарт юз беришига боғланиши ҳам мумкин. Шартларни ёзишда мулк тури ва тарафларнинг мажбуриятлари тушунарли бўлиши кейинги низоларнинг олдини олади.

Нималарни шартномага киритиб бўлмайди?

Никоҳ шартномаси орқали эр ёки хотиннинг судга мурожаат қилиш ҳуқуқини чеклаш, ҳуқуқ ёки муомала лаёқатини чеклаш мумкин эмас. У эр-хотиннинг шахсий муносабатларини, фарзандлар тарбиясига оид ҳуқуқ ва мажбуриятларини ҳам тартибга солмайди.

Шартнома меҳнатга лаёқатсиз ва таъминотга муҳтож эр ёки хотиннинг таъминот олиш ҳуқуқини чекламаслиги, тарафлардан бирини ўта ноқулай аҳволга солмаслиги керак. Оила қонунчилигига зид шартлар низо юзага келганда судда баҳоланиши ва шартнома тўлиқ ёки қисман ҳақиқий эмас деб топилиши мумкин.

Ўзгартириш, бекор қилиш ва кредиторлар

Эр-хотин ўзаро келишиб шартномани исталган вақтда ўзгартириши ёки бекор қилиши мумкин. Бундай келишув шартноманинг ўзи каби шаклда расмийлаштирилади. Бир тарафнинг шартномани бажаришдан ўзбошимчалик билан бош тортишига йўл қўйилмайди; низо бўлса, қонунда назарда тутилган асослар билан судга мурожаат қилинади.

Никоҳ тугаганда шартнома ҳам, қоида тариқасида, амал қилишдан тўхтайди. Бироқ унда никоҳ тугаганидан кейинги давр учун белгиланган мажбуриятлар сақланиши мумкин. Эр ёки хотин шартнома тузилгани, ўзгартирилгани ёхуд бекор қилингани ҳақида ўз кредиторларини хабардор қилиши шарт; акс ҳолда шартнома мазмунидан қатъи назар ўз мажбуриятлари бўйича жавобгар бўлади.

Ҳуқуқий асос — ўзбекча: