Nikoh shartnomasi er-xotinning mulkiy huquq va majburiyatlarini oldindan aniq belgilab olish imkonini beradi. U nikohdan avval ham, nikoh davomida ham tuzilishi mumkin, lekin yozma shakl va notarial tasdiq talab etiladi.

Nikoh shartnomasi — nikohlanuvchi shaxslar yoki er-xotinning nikoh davridagi va nikoh bekor qilingan taqdirdagi mulkiy huquq hamda majburiyatlarini belgilovchi kelishuv. U, masalan, mol-mulkdan foydalanish, oila xarajatlarini qoplash yoki nikohdan ajralganda mol-mulkni taqsimlash masalalarini aniqlashtirish uchun xizmat qiladi.

Shartnomani nikoh davlat ro‘yxatidan o‘tkazilguniga qadar yoki nikoh davomida tuzish mumkin. Nikohdan oldin tuzilgan shartnoma nikoh ro‘yxatga olingan kundan kuchga kiradi. U albatta yozma shaklda tuzilib, notarius tomonidan tasdiqlanishi lozim. Nikoh shartnomasini notarial tasdiqlash uchun davlat boji undirilmaydi.

Shartnomada nimalarni belgilash mumkin?

Qonunga ko‘ra, er-xotin umumiy mol-mulkning odatdagi qonuniy tartibini shartnoma bilan o‘zgartirishi mumkin. Masalan, ular barcha mol-mulkka, uning alohida turlariga yoki har birining mulkiga nisbatan birgalikdagi, ulushli yoxud alohida mulk tartibini belgilashi mumkin. Shartnoma faqat hozirgi mol-mulkka emas, kelajakda orttiriladigan mol-mulkka ham tatbiq etilishi mumkin.

Shartnomada o‘zaro moddiy ta’minot, oila xarajatlarida ishtirok etish, daromadlarga doir kelishuvlar, birgalikda tadbirkorlik faoliyatini yuritish va nikoh tugaganda qaysi mol-mulk kimga o‘tishi kabi masalalar ko‘rsatilishi mumkin. Muayyan huquq yoki majburiyat ma’lum muddatga belgilanishi yoxud ma’lum shart yuz berishiga bog‘lanishi ham mumkin. Shartlarni yozishda mulk turi va taraflarning majburiyatlari tushunarli bo‘lishi keyingi nizolarning oldini oladi.

Nimalarni shartnomaga kiritib bo‘lmaydi?

Nikoh shartnomasi orqali er yoki xotinning sudga murojaat qilish huquqini cheklash, huquq yoki muomala layoqatini cheklash mumkin emas. U er-xotinning shaxsiy munosabatlarini, farzandlar tarbiyasiga oid huquq va majburiyatlarini ham tartibga solmaydi.

Shartnoma mehnatga layoqatsiz va ta’minotga muhtoj er yoki xotinning ta’minot olish huquqini cheklamasligi, taraflardan birini o‘ta noqulay ahvolga solmasligi kerak. Oila qonunchiligiga zid shartlar nizo yuzaga kelganda sudda baholanishi va shartnoma to‘liq yoki qisman haqiqiy emas deb topilishi mumkin.

O‘zgartirish, bekor qilish va kreditorlar

Er-xotin o‘zaro kelishib shartnomani istalgan vaqtda o‘zgartirishi yoki bekor qilishi mumkin. Bunday kelishuv shartnomaning o‘zi kabi shaklda rasmiylashtiriladi. Bir tarafning shartnomani bajarishdan o‘zboshimchalik bilan bosh tortishiga yo‘l qo‘yilmaydi; nizo bo‘lsa, qonunda nazarda tutilgan asoslar bilan sudga murojaat qilinadi.

Nikoh tugaganda shartnoma ham, qoida tariqasida, amal qilishdan to‘xtaydi. Biroq unda nikoh tugaganidan keyingi davr uchun belgilangan majburiyatlar saqlanishi mumkin. Er yoki xotin shartnoma tuzilgani, o‘zgartirilgani yoxud bekor qilingani haqida o‘z kreditorlarini xabardor qilishi shart; aks holda shartnoma mazmunidan qat’i nazar o‘z majburiyatlari bo‘yicha javobgar bo‘ladi.

Huquqiy asos — o‘zbekcha: