Алимент фақат вояга етмаган болаларга тўланмайди. Меҳнатга лаёқатсиз ва ёрдамга муҳтож вояга етган шахс ҳам қонунда кўрсатилган оила аъзолари ва айрим бошқа шахслардан таъминот талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Вояга етган фарзанд кимдан таъминот талаб қилади?

Меҳнатга лаёқатсиз, ёрдамга муҳтож вояга етган фарзанд биринчи навбатда ота-онасидан таъминот талаб қилиши мумкин. Қонун ота-онанинг бундай фарзандини моддий қўллаб-қувватлаш мажбуриятини белгилайди. Мурожаатда шахснинг меҳнатга лаёқатсизлиги билан бирга таъминотга эҳтиёжи ҳам аҳамиятли: бу икки ҳолат биргаликда баҳоланади.

Агар ота-она бўлмаса ёки улардан таъминот олиш имкони бўлмаса, Оила кодексида кўрсатилган шартларга кўра айрим қариндошлар ва бошқа шахслардан ҳам таъминот талаб қилиш мумкин. Бундай талаб ҳар қандай қариндошга автоматик равишда юкланмайди. Суд қонун белгиланган қариндошлик муносабати, аввалги таъминот имконияти ва маблағ тўлаши сўралаётган шахснинг аҳволини текширади.

Суд алимент миқдорини тарафларнинг моддий ва оилавий аҳволини инобатга олиб, одатда ҳар ой тўланадиган қатъий пул суммасида белгилайди. Бунда бир нечта таъминот бериши мумкин бўлган шахслар мавжудлиги ҳам аҳамиятга эга бўлиши мумкин.

Бобо-буви ва неваралар ўртасидаги мажбурият

Ота-онаси бўлмаган ёки улардан таъминот ололмайдиган вояга етмаган невара учун етарли маблағи бор бобо ва буви зиммасига таъминот бериш мажбурияти юклатилиши мумкин. Вояга етган меҳнатга лаёқатсиз ва ёрдамга муҳтож невара ҳам қонунда белгиланган бошқа яқинларидан таъминот олиш имкони бўлмаса, бобо ёки бувидан алимент талаб қилиши мумкин.

Бу муносабат икки томонлама: меҳнатга лаёқатсиз ва ёрдамга муҳтож бобо ёки буви ўзининг вояга етган фарзандлари ёки эри-хотинидан таъминот ололмаса, етарли маблағи бор вояга етган меҳнатга лаёқатли неварасидан таъминот талаб қилиши мумкин. Ҳар бир ҳолатда қонундаги шартлар суд томонидан текширилади.

Ака-ука, опа-сингил ва бошқа шахслар

Ота-онаси йўқ ёки улардан таъминот ололмайдиган вояга етмаган шахс учун етарли маблағи бор ака-ука ёки опа-сингилнинг таъминот бериш мажбурияти юзага келиши мумкин. Қонун меҳнатга лаёқатсиз ва ёрдамга муҳтож вояга етган ака-ука ёки опа-сингил учун ҳам, улар биринчи навбатда таъминот бериши керак бўлган шахслардан маблағ ололмаётган бўлса, шундай имкониятни назарда тутади.

Муайян шартларда ўгай ота ва ўгай она, шунингдек улар тарбиялаган шахслар билан боғлиқ алимент мажбуриятлари ҳам судда кўриб чиқилиши мумкин. Амалда тарбия берган шахс меҳнатга лаёқатсиз ва ёрдамга муҳтож бўлса, унинг собиқ тарбияланувчисидан таъминот талаб қилиши учун қонунда алоҳида шартлар белгиланган. Бироқ бундай мажбурият васийликда ёки ҳомийликда бўлган шахсларга татбиқ этилмайди; тарбия ва таъминот муддати беш йилдан кам бўлган ҳолда суд тарбияланувчини мажбуриятдан озод қилиши мумкин.

Ҳуқуқий асос — ўзбекча: