Aliment faqat voyaga etmagan bolalarga to‘lanmaydi. Mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj voyaga etgan shaxs ham qonunda ko‘rsatilgan oila a’zolari va ayrim boshqa shaxslardan ta’minot talab qilish huquqiga ega.
Voyaga etgan farzand kimdan ta’minot talab qiladi?
Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj voyaga etgan farzand birinchi navbatda ota-onasidan ta’minot talab qilishi mumkin. Qonun ota-onaning bunday farzandini moddiy qo‘llab-quvvatlash majburiyatini belgilaydi. Murojaatda shaxsning mehnatga layoqatsizligi bilan birga ta’minotga ehtiyoji ham ahamiyatli: bu ikki holat birgalikda baholanadi.
Agar ota-ona bo‘lmasa yoki ulardan ta’minot olish imkoni bo‘lmasa, Oila kodeksida ko‘rsatilgan shartlarga ko‘ra ayrim qarindoshlar va boshqa shaxslardan ham ta’minot talab qilish mumkin. Bunday talab har qanday qarindoshga avtomatik ravishda yuklanmaydi. Sud qonun belgilangan qarindoshlik munosabati, avvalgi ta’minot imkoniyati va mablag‘ to‘lashi so‘ralayotgan shaxsning ahvolini tekshiradi.
Sud aliment miqdorini taraflarning moddiy va oilaviy ahvolini inobatga olib, odatda har oy to‘lanadigan qat’iy pul summasida belgilaydi. Bunda bir nechta ta’minot berishi mumkin bo‘lgan shaxslar mavjudligi ham ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Bobo-buvi va nevaralar o‘rtasidagi majburiyat
Ota-onasi bo‘lmagan yoki ulardan ta’minot ololmaydigan voyaga etmagan nevara uchun etarli mablag‘i bor bobo va buvi zimmasiga ta’minot berish majburiyati yuklatilishi mumkin. Voyaga etgan mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj nevara ham qonunda belgilangan boshqa yaqinlaridan ta’minot olish imkoni bo‘lmasa, bobo yoki buvidan aliment talab qilishi mumkin.
Bu munosabat ikki tomonlama: mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj bobo yoki buvi o‘zining voyaga etgan farzandlari yoki eri-xotinidan ta’minot ololmasa, etarli mablag‘i bor voyaga etgan mehnatga layoqatli nevarasidan ta’minot talab qilishi mumkin. Har bir holatda qonundagi shartlar sud tomonidan tekshiriladi.
Aka-uka, opa-singil va boshqa shaxslar
Ota-onasi yo‘q yoki ulardan ta’minot ololmaydigan voyaga etmagan shaxs uchun etarli mablag‘i bor aka-uka yoki opa-singilning ta’minot berish majburiyati yuzaga kelishi mumkin. Qonun mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj voyaga etgan aka-uka yoki opa-singil uchun ham, ular birinchi navbatda ta’minot berishi kerak bo‘lgan shaxslardan mablag‘ ololmayotgan bo‘lsa, shunday imkoniyatni nazarda tutadi.
Muayyan shartlarda o‘gay ota va o‘gay ona, shuningdek ular tarbiyalagan shaxslar bilan bog‘liq aliment majburiyatlari ham sudda ko‘rib chiqilishi mumkin. Amalda tarbiya bergan shaxs mehnatga layoqatsiz va yordamga muhtoj bo‘lsa, uning sobiq tarbiyalanuvchisidan ta’minot talab qilishi uchun qonunda alohida shartlar belgilangan. Biroq bunday majburiyat vasiylikda yoki homiylikda bo‘lgan shaxslarga tatbiq etilmaydi; tarbiya va ta’minot muddati besh yildan kam bo‘lgan holda sud tarbiyalanuvchini majburiyatdan ozod qilishi mumkin.
Huquqiy asos — o‘zbekcha:
- O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 100–101, 108 va 122–129-moddalar.