Чет эл фуқароси билан никоҳдан ўтиш ёки никоҳдан ажралиш Ўзбекистон фуқаросининг фуқаролигини ўз-ўзидан ўзгартирмайди. Эр-хотиннинг ҳар бири фуқаролик масаласида алоҳида ҳуқуқий мақомга эга.
Конвенция ва Ўзбекистон қонунчилиги
БМТнинг Турмушга чиққан аёлларнинг фуқаролиги тўғрисидаги 1957 йилги конвенцияси никоҳ, ажрашиш ёки эрнинг фуқаролиги ўзгариши аёлнинг фуқаролигини автоматик ўзгартирмаслиги тамойилига бағишланган. БМТ депозитарийсидаги иштирокчилар рўйхатида Ўзбекистон кўрсатилмаган.
Ўзбекистонда эса бу масала «Ўзбекистон Республикасининг фуқаролиги тўғрисида»ги қонуннинг 8-моддаси билан аниқ тартибга солинган. Ўзбекистон фуқаросининг чет давлат фуқароси ёки фуқаролиги бўлмаган шахс билан никоҳдан ўтиши ва бундай никоҳни бекор қилиши эр-хотин фуқаролигини ўзгартирмайди. Эр ёки хотиндан бирининг фуқаролиги ўзгариши иккинчисининг фуқаролигига ҳам автоматик таъсир қилмайди.
Никоҳ, фамилия ва фуқаролик ўртасидаги фарқ
Никоҳ қайд этилганда эр-хотин умумий фамилия танлаши ёки ҳар бири ўз фамилиясини сақлаб қолиши мумкин. Фамилия алмашиши фуқаролик ўзгарганини англатмайди. Шунингдек, чет эллик билан никоҳ тузилгани унинг турмуш ўртоғига автоматик равишда Ўзбекистон фуқаролигини бермайди.
Чет эл фуқаролигини олиш масаласи туғилса, никоҳдан олдин ҳам, кейин ҳам тегишли давлатнинг қоидаларини ва Ўзбекистон қонунчилигини текшириш керак. Ўзбекистон қонунида чет давлат фуқаролигини ихтиёрий олиш Ўзбекистон фуқаролигини йўқотиш асосларидан бири сифатида белгиланган. Бу никоҳнинг ўзи фуқароликни ўзгартиради дегани эмас.
Ҳужжатларда нимага эътибор бериш керак?
Фуқароликни никоҳ гувоҳномаси билан эмас, қонунчиликда белгиланган тегишли ҳужжатлар билан тасдиқлаш лозим. Фамилия ўзгарган бўлса, шахсни тасдиқловчи ҳужжатларни янгилаш масаласини алоҳида ҳал қилиш керак. Чет элда яшаш, никоҳ ва фуқароликка оид расмийлаштиришлар бир хил жараён эмас.
Муҳим: никоҳ ёки ажрашиш Ўзбекистон фуқаролигини автоматик ўзгартирмайди. Чет давлат фуқаролигини ихтиёрий қабул қилиш эса алоҳида ҳуқуқий оқибатларга олиб келиши мумкин.
Ҳуқуқий асослар: 1957 йилги конвенция ва иштирокчилар рўйхати, «Ўзбекистон Республикасининг фуқаролиги тўғрисида»ги қонун, 8 ва 25-моддалар, Оила кодекси, 20-модда.