Никоҳ бўлажак эр-хотиннинг эркин розилиги билан ФҲДЁ органида тузилади. Ўзбекистонда эркаклар ва аёллар учун никоҳ ёши бир хил — 18 ёш.
Халқаро ҳужжат нимани назарда тутади?
БМТнинг Никоҳга розилик, никоҳ ёши ва никоҳни қайд этиш тўғрисидаги 1962 йилги конвенцияси никоҳ учун эркин розилик бўлиши, никоҳ ёши белгиланиши ва никоҳ расмий қайд этилиши ғояларини мустаҳкамлайди. БМТ депозитарийсининг иштирокчилар рўйхатида Ўзбекистон кўрсатилмаган. Ўзбекистонда никоҳ тузишнинг аниқ талаблари Оила кодекси билан белгиланади.
Эркин розилик ва никоҳ ёши
Никоҳ ихтиёрий бўлиши шарт. Бўлажак эр-хотин ўз розилигини эркин ифода эта олиши керак; никоҳга мажбур қилиш тақиқланади. Ота-она, қариндош ёки бошқа шахснинг хоҳиши никоҳланувчининг шахсий розилиги ўрнини босмайди.
Эркаклар ва аёллар учун никоҳ ёши 18 ёш. Узрли сабаблар бўлганда, алоҳида ҳолларда — масалан, ҳомиладорлик, бола туғилиши ёки вояга етмаган шахснинг тўла муомалага лаёқатли деб эълон қилинишида — никоҳ давлат рўйхатидан ўтказиладиган жойдаги туман ёки шаҳар ҳокими ёшни кўпи билан бир йилга камайтириши мумкин. Бу истисно умумий никоҳ ёшини ўзгартирмайди.
Никоҳ қандай қайд этилади?
Никоҳ ФҲДЁ органида, никоҳланувчиларнинг шахсан иштирокида давлат рўйхатидан ўтказилади. Қоидага кўра, никоҳ ариза берилганидан бир ой ўтгач тузилади. Узрли сабаб бўлса бу муддат қисқартирилиши, алоҳида ҳолларда эса никоҳ ариза берилган куни қайд этилиши мумкин. Эр-хотиннинг қонуний ҳуқуқ ва мажбуриятлари никоҳ давлат рўйхатидан ўтган пайтдан бошлаб вужудга келади.
ФҲДЁ никоҳни қайд этишни рад этса, қарор устидан юқори турувчи органга ёки бевосита судга шикоят қилиш мумкин.
Муҳим: диний маросим ёки оилавий тантананинг ўзи ФҲДЁда қайд этилган никоҳ ўрнини босмайди. Никоҳланувчиларнинг эркин розилиги ва давлат рўйхати ҳал қилувчи аҳамиятга эга.
Ҳуқуқий асослар: Оила кодекси, 13–15 ва 18-моддалар, 1962 йилги конвенция ва иштирокчилар рўйхати.