Nikoh bo‘lajak er-xotinning erkin roziligi bilan FHDYo organida tuziladi. O‘zbekistonda erkaklar va ayollar uchun nikoh yoshi bir xil — 18 yosh.
Xalqaro hujjat nimani nazarda tutadi?
BMTning Nikohga rozilik, nikoh yoshi va nikohni qayd etish to‘g‘risidagi 1962-yilgi konventsiyasi nikoh uchun erkin rozilik bo‘lishi, nikoh yoshi belgilanishi va nikoh rasmiy qayd etilishi g‘oyalarini mustahkamlaydi. BMT depozitariysining ishtirokchilar ro‘yxatida O‘zbekiston ko‘rsatilmagan. O‘zbekistonda nikoh tuzishning aniq talablari Oila kodeksi bilan belgilanadi.
Erkin rozilik va nikoh yoshi
Nikoh ixtiyoriy bo‘lishi shart. Bo‘lajak er-xotin o‘z roziligini erkin ifoda eta olishi kerak; nikohga majbur qilish taqiqlanadi. Ota-ona, qarindosh yoki boshqa shaxsning xohishi nikohlanuvchining shaxsiy roziligi o‘rnini bosmaydi.
Erkaklar va ayollar uchun nikoh yoshi 18 yosh. Uzrli sabablar bo‘lganda, alohida hollarda — masalan, homiladorlik, bola tug‘ilishi yoki voyaga etmagan shaxsning to‘la muomalaga layoqatli deb e’lon qilinishida — nikoh davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladigan joydagi tuman yoki shahar hokimi yoshni ko‘pi bilan bir yilga kamaytirishi mumkin. Bu istisno umumiy nikoh yoshini o‘zgartirmaydi.
Nikoh qanday qayd etiladi?
Nikoh FHDYo organida, nikohlanuvchilarning shaxsan ishtirokida davlat ro‘yxatidan o‘tkaziladi. Qoidaga ko‘ra, nikoh ariza berilganidan bir oy o‘tgach tuziladi. Uzrli sabab bo‘lsa bu muddat qisqartirilishi, alohida hollarda esa nikoh ariza berilgan kuni qayd etilishi mumkin. Er-xotinning qonuniy huquq va majburiyatlari nikoh davlat ro‘yxatidan o‘tgan paytdan boshlab vujudga keladi.
FHDYo nikohni qayd etishni rad etsa, qaror ustidan yuqori turuvchi organga yoki bevosita sudga shikoyat qilish mumkin.
Muhim: diniy marosim yoki oilaviy tantananing o‘zi FHDYoda qayd etilgan nikoh o‘rnini bosmaydi. Nikohlanuvchilarning erkin roziligi va davlat ro‘yxati hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Huquqiy asoslar: Oila kodeksi, 13–15 va 18-moddalar, 1962-yilgi konventsiya va ishtirokchilar ro‘yxati.