Мажбурий жамоат ишлари — суд ҳукми билан тайинланадиган, ҳақ тўланмайдиган фойдали жамоат ишларини бажаришдан иборат жазо. I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахсларга бу жазо тайинланмайди. Ушбу қоида жазо турини танлаш пайтида қўлланади; ногиронлиги бўлган шахслар учун белгиланган бошқа жазо ва кафолатлар алоҳида нормалар билан тартибга солинади.
Жиноят кодексининг 45¹-моддасига кўра, мажбурий жамоат ишлари одатда 120 соатдан 480 соатгача тайинланади. Маҳкум ишласа ёки ўқиса, иш унинг асосий иш ёки ўқиш вақтидан бўш пайтида бажарилади. Жазони ижро этувчи органлар иш тури ва уни бажариш жойини белгилайди. Ижрони ташкил этишда, жумладан, шахснинг ёши, соғлиғи ҳолати ҳамда иш ёки ўқиш жадвали инобатга олинади.
Қонунда мазкур жазони тайинлаш мумкин бўлмаган бошқа тоифалар ҳам кўрсатилган: пенсия ёшига етганлар, 16 ёшга тўлмаганлар, ҳомиладор аёллар, 3 ёшга тўлмаган боласи бор аёллар, ҳарбий хизматчилар, чет эл фуқаролари ва Ўзбекистонда доимий яшамайдиган шахслар. Ногиронликка оид чеклов айнан I ва II гуруҳ учун белгиланган.
Агар мажбурий жамоат ишларини ўташ давомида маҳкум меҳнатга яроқсиз бўлиб қолса, Жиноят кодексининг 75-моддаси асосида уни жазонинг қолган қисмини ўташдан озод қилиш масаласи кўрилади. Бунинг учун пробация бўлинмаси судга тақдимнома киритади ва қарорни суд қабул қилади. Демак, соғлиқдаги ўзгариш тегишли ҳужжатлар билан расмийлаштирилиб, суд тартибида ҳал этилиши лозим.
Ҳуқуқий асослар:
- Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодекси — 45¹ ва 75-моддалар.
- Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-ижроия кодекси — мажбурий жамоат ишлари жазосини ижро этишга оид қоидалар.
- Вазирлар Маҳкамасининг 2018 йил 8 майдаги 346-сон қарори — жазо ижросини ташкил этиш тартиби.