Bolani moddiy ta’minlash — ota-onaning teng majburiyati. Ular alimentni ixtiyoriy to‘lash tartibini kelishib olishi mumkin; kelishuv bo‘lmasa yoki ta’minot berilmasa, aliment sud orqali undiriladi.

Ota-ona bola bilan birga yashashi yoki alohida yashashidan qat’i nazar, uning ta’minotida ishtirok etishi kerak. Aliment bolaning kundalik ehtiyojlari uchun to‘lanadigan mablag‘ bo‘lib, uni to‘lash tartibi haqida ota-ona o‘zaro kelishishi mumkin. Bunday kelishuv bolaning manfaatlariga va qonun talablariga zid bo‘lmasligi shart.

Ota yoki ona ta’minot berish majburiyatini bajarmasa, aliment sudning hal qiluv qarori yoki sud buyrug‘i asosida undiriladi. Ota-onadan hech biri bola foydasiga sudga murojaat qilmagan hollarda, qonunda nazarda tutilgan shartlar bo‘yicha vasiylik va homiylik organi, shuningdek 14 yoshga to‘lgan bolaning o‘zi ham da’vo qo‘zg‘atishi mumkin.

Aliment miqdori qanday belgilanadi?

Ota-ona o‘rtasida kelishuv bo‘lmasa, sud, odatda, har oylik ish haqi va boshqa daromaddan quyidagi ulushlarda aliment undiradi:

  • bir bola uchun — to‘rtdan bir qismi;
  • ikki bola uchun — uchdan bir qismi;
  • uch va undan ortiq bola uchun — yarmisi.

Sud taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvolini va boshqa ahamiyatli holatlarni hisobga olib, bu ulushlarni kamaytirishi yoki ko‘paytirishi mumkin. Shu bilan birga, har bir bola uchun undiriladigan aliment mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam bo‘lmasligi haqidagi qoida amal qiladi. Bu foizdan hisoblanadigan so‘mdagi summa mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori o‘zgarishi bilan o‘zgaradi.

Aliment to‘lovchining daromadi mavsumiy yoki o‘zgaruvchan bo‘lsa, uning bir qismi natura shaklida olinsa, rasmiy belgilangan ish haqi bo‘lmasa yoki ulushda undirish imkoni bo‘lmasa, sud alimentni har oy to‘lanadigan qat’iy pul summasida belgilashi mumkin. Shu sababli rasmiy ish joyi yo‘qligi ota-onani bola ta’minotidan ozod qilmaydi.

Aliment qarzi to‘planganda uning miqdori, odatda, qarz yuzaga kelgan davrdagi ish haqi va boshqa daromaddan kelib chiqib hisoblanadi. Agar to‘lovchi o‘sha davrda ishlamagan yoki daromadi haqidagi hujjatlarni taqdim etmagan bo‘lsa, qarz O‘zbekistondagi o‘rtacha oylik ish haqi asosida hisoblanadi. Bu hisob taraflardan birining manfaatiga jiddiy putur etkazsa, u sudga murojaat qilishi mumkin.

Aliment miqdori haqidagi nizodan tashqari, bola og‘ir shikastlanishi yoki kasalligi kabi favqulodda holatlar tufayli qo‘shimcha xarajatlar yuzaga kelishi mumkin. Ularda ota-onaning ishtirok etishi masalasi alohida hal qilinadi; bu mavzu 2484-IDda batafsil yoritilgan.

Huquqiy asos — o‘zbekcha: