Voyaga etmagan bola uchun belgilangan aliment miqdorini faqat to‘lovchining xohishi bilan kamaytirib bo‘lmaydi. Qonunda nazarda tutilgan holatlar mavjud bo‘lsa, bu masalani taraflarning ahvoli va bolaning manfaatlarini baholab sud hal qiladi.
Oila kodeksining 105-moddasi aliment miqdorini kamaytirish mumkin bo‘lgan holatlarni belgilaydi. Masalan, aliment to‘layotgan ota yoki onaning boshqa voyaga etmagan bolalari bo‘lib, odatdagi miqdorda aliment undirilishi natijasida ular aliment olayotgan bolaga nisbatan moddiy jihatdan kamroq ta’minlanib qolishi mumkin.
Shuningdek, aliment to‘lovchi nogironligi bo‘lgan shaxs bo‘lib, moddiy jihatdan qiynalayotgani yoki aliment oluvchi mustaqil daromadga ega ekani sud tomonidan inobatga olinishi mumkin. Bu holatlardan birining mavjudligi aliment miqdori avtomatik kamayadi degani emas. Sud taqdim etilgan dalillarni va har ikki tarafning ahvolini baholaydi.
Agar bola davlat yoki nodavlat muassasasining to‘liq ta’minotida bo‘lsa, sud aliment to‘layotgan ota yoki onaning moddiy ahvolini hisobga olib, aliment miqdorini kamaytirishi mumkin. 2026-yil 11 sentyabrdan amaldagi 105-modda bu asos bo‘yicha alimentdan to‘liq ozod qilishni nazarda tutmaydi. Saytdagi eski matnda aynan shu nuqta tuzatilishi kerak.
Sudga qanday asos ko‘rsatiladi?
Aliment miqdorini kamaytirishni so‘ragan shaxs o‘z da’vosini tasdiqlovchi holatlarni ko‘rsatadi: boshqa farzandlarining ta’minoti, moddiy ahvoli, nogironligiga oid holatlar yoki bolaning muassasada to‘liq ta’minotda ekani kabi dalillar ahamiyatli bo‘lishi mumkin. Sud har bir ishda qonunga muvofiq alohida qaror qabul qiladi; to‘lovchi eski miqdorni o‘zicha to‘xtatib qo‘ymasligi lozim.
Alimentni kamaytirishga sabab bo‘lgan holatlar keyin yo‘qolsa, manfaatdor taraf alimentni qonunda belgilangan miqdorda undirishni so‘rab qayta sudga murojaat qilishi mumkin.
Oila kodeksining 146-moddasida sud tomonidan belgilangan alimentni taraflarning moddiy yoki oilaviy ahvoli o‘zgarganda qayta ko‘rib chiqishga oid umumiy qoida bor. Biroq bolaning muassasada to‘liq ta’minotda ekani haqidagi maxsus holatni bayon qilishda 105-moddaning amaldagi tahriri qo‘llanishi kerak.
Huquqiy asos — o‘zbekcha:
- O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 105 va 146-moddalar;
- 2026-yil 11 sentyabrdagi O‘RQ–1174-son Qonun, 105-moddaga kiritilgan o‘zgartishlar.