Alimentni kechiktirish yoki to‘lamaslik oqibati holatga qarab qarzni undirish, neustoyka to‘lash, ma’muriy yoxud jinoiy javobgarlikka olib kelishi mumkin. Bu choralarning qo‘llanish asoslari bir xil emas: to‘lov notarial kelishuvga ko‘ra amalga oshirilganmi yoki sud hujjatiga asoslanganmi, qarz kimning aybi bilan paydo bo‘lgan va to‘lamaslik qancha davom etgani ahamiyatga ega.
Kelishuv va sud qarori bo‘yicha javobgarlik. Agar qarz aliment to‘lash to‘g‘risidagi kelishuv bo‘yicha to‘lovchining aybi bilan yuzaga kelsa, u kelishuvda belgilangan tartibda javobgar bo‘ladi. Agar qarz sud qaroriga ko‘ra to‘lanadigan aliment bo‘yicha to‘lovchining aybi bilan yuzaga kelsa, aliment oluvchi kechiktirilgan har bir kun uchun to‘lanmay qolgan summaning 0,1 foizi miqdorida neustoyka talab qilishga haqli. Neustoyka qoplamagan zarar qismi ham undirilishi mumkin.
Ijro jarayonidagi majburiyatlar. Qarzdor daromadi va mulkiy ahvoli haqida noto‘g‘ri ma’lumot berishi, yangi ish yoki daromad manbasi haqida xabar qilmasligi hamda ijro hujjati bilan bog‘liq talablarni buzishi alohida javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois ish joyi yoki daromad o‘zgarganda davlat ijrochisini xabardor qilish, amalga oshirilgan to‘lovlar dalillarini esa saqlash zarur.
Ma’muriy va jinoiy javobgarlik. Sud qarori yoki sud buyrug‘iga binoan ta’minot uchun undirilishi lozim bo‘lgan mablag‘ni jami ikki oydan ortiq to‘lamaslik voyaga etmagan yoki mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj shaxs ta’minotiga oid hollarda ma’muriy javobgarlik masalasini keltirib chiqaradi. Mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj ota-ona ta’minoti bo‘yicha ham tegishli qoida mavjud. Shunday qilmish ma’muriy jazodan keyin yana sodir etilsa, Jinoyat kodeksining tegishli moddalari bo‘yicha javobgarlik masalasi ko‘riladi.
Qarzni to‘liq to‘lash javobgarlikdan ozod etish masalasida ahamiyatli, biroq buni har qanday holatda avtomatik natija deb tushunmaslik kerak: qonunning tegishli moddasidagi shartlar va ish holatlari tekshiriladi. Agar to‘lovchi kasalligi yoki boshqa uzrli sababga ko‘ra qarzni to‘lay olmagan bo‘lsa hamda moddiy va oilaviy ahvoli qarzni uzishga imkon bermasa, u qarzdan to‘liq yoki qisman ozod qilishni suddan so‘rashi mumkin. Buning uchun sudga da’vo bilan murojaat qilish talab etiladi. lex.uz
Huquqiy asos — o‘zbekcha: O‘zbekiston Respublikasi Oila kodeksi, 116, 138, 141 va 142-moddalar; Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks, 47⁴ va 47⁵-moddalar; Jinoyat kodeksi, 122 va 123-moddalar.