Aliment to‘lashi shart bo‘lgan shaxsning chet elga ko‘chib ketishi majburiyatni bekor qilmaydi. Ammo qarorni boshqa davlatda ijro etish tartibi qarzdor turgan mamlakatga va u bilan amal qiladigan xalqaro shartnomaga bog‘liq.
1956-yilgi konventsiyaning maqomi
BMTning Chet eldan alimentlarni undirish to‘g‘risidagi 1956-yilgi konventsiyasi ishtirokchi davlatlar o‘rtasida aliment talablarini vakolatli muassasalar orqali yuborishga qaratilgan. BMT depozitariysining ishtirokchilar ro‘yxatida O‘zbekiston ko‘rsatilmagan. Shu sababli O‘zbekistonda yashovchi shaxsga ushbu konventsiya bo‘yicha to‘g‘ridan-to‘g‘ri ariza berishni universal yo‘l sifatida tavsiya etib bo‘lmaydi.
Qaysi huquqiy yo‘l qo‘llanishi mumkin?
Qarzdor yashaydigan davlat bilan O‘zbekiston o‘rtasida boshqa huquqiy yordam shartnomasi bo‘lsa, aliment haqidagi sud hujjatini o‘sha shartnoma asosida tan olish va ijro ettirish masalasi ko‘riladi.
Masalan, O‘zbekiston ratifikatsiya qilgan 1993-yilgi Minsk konventsiyasi ishtirokchi davlatlar o‘rtasida ota-ona va bolalarning ta’minot majburiyatlariga oid qoidalarni belgilaydi. U shuningdek oilaviy ishlar bo‘yicha chiqarilgan qarorlarni tan olish va ijro etish tartibini nazarda tutadi. Bu yo‘ldan foydalanish uchun qarzdor turgan davlatga nisbatan aynan shu shartnoma qo‘llanishini tekshirish kerak.
Amaliy harakatlar
- Alimentni belgilaydigan sud hujjati yoki qo‘llanishi mumkin bo‘lgan boshqa ijro hujjati borligini aniqlang.
- Qarzdorning yashash manzili, ish joyi va mavjud bo‘lsa mol-mulki haqidagi ma’lumotlarni yig‘ing.
- Qarzdor turgan davlat bilan qaysi xalqaro shartnoma amal qilishini tekshiring.
- Shu shartnomada ko‘rsatilgan sudga yoki vakolatli organga hujjatlarni belgilangan tartibda taqdim eting.
Agar Minsk konventsiyasi qo‘llansa, qarorni ijro etishga ruxsat berish haqidagi iltimosnomaga sud qarorining tasdiqlangan nusxasi, uning kuchga kirganligiga oid hujjat va vaziyatga qarab boshqa hujjatlar ilova qilinadi. Iltimosnoma hamda ilovalar so‘ralayotgan davlat tiliga yoki rus tiliga tasdiqlangan tarjimasi bilan taqdim etiladi.
Muhim: O‘zbekistonda aliment haqida sud qarori chiqarilganining o‘zi pul chet eldan avtomatik undirilishini anglatmaydi. Avval qarorni o‘sha davlatda tan olish va ijro etishning huquqiy asosini aniqlash lozim.
Huquqiy asoslar: BMTning 1956-yilgi konventsiyasi va ishtirokchilar ro‘yxati, 1993-yilgi Minsk konventsiyasi, uni ratifikatsiya qilish to‘g‘risidagi qaror.