Farzandlikka olish faqat voyaga etmagan bolaning eng ustun manfaatlari uchun amalga oshiriladi. Bolani oilaga qabul qilish haqidagi qarorni sud chiqaradi; bunda vasiylik va homiylik organining xulosasi, bolaning sharoiti va qonunda talab etilgan roziliklar hisobga olinadi. Farzandlikka olish haqidagi ish sudda farzandlikka oluvchi, vasiylik va homiylik organi vakili hamda prokuror ishtirokida ko‘rib chiqiladi. Aka-uka va opa-singillarni turli oilalarga farzandlikka berishga, agar bu ularning eng ustun manfaatlariga mos kelmasa, yo‘l qo‘yilmaydi.
Kimlar farzandlikka olishi mumkin? Voyaga etgan shaxslar farzandlikka oluvchi bo‘lishi mumkin. Ota-onalik huquqidan mahrum qilingan yoki huquqi cheklangan, muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilgan shaxslar, shuningdek Oila kodeksining 152-moddasida ko‘rsatilgan boshqa shaxslar farzandlikka oluvchi bo‘la olmaydi. Sudlanganlik masalasi ham aynan shu moddada belgilangan jinoyat turlari va holatlar bo‘yicha baholanadi.
Yangi talab: etim bolani yoki ota-ona qaramog‘idan mahrum bo‘lgan bolani farzandlikka olmoqchi bo‘lgan shaxs qonunchilikda belgilangan tartibda maxsus o‘quv kursini tamomlaganlik sertifikatiga ega bo‘lishi kerak. Bu talab Oila kodeksiga 2026-yil 11 sentyabrdagi o‘zgartish bilan kiritilgan. Farzandlikka oluvchi va bola o‘rtasidagi yosh farqi, qoida tariqasida, kamida 15 yosh bo‘lishi shart. O‘gay ota, o‘gay ona va bolaning yaqin qarindoshlari tomonidan farzandlikka olish bundan mustasno.
Rozilik qanday olinadi? 10 yoshga to‘lgan bolaning farzandlikka olinishiga roziligi talab qilinadi; uning fikri vasiylik va homiylik organi yoki sud tomonidan aniqlanadi. Agar bola farzandlikka oluvchilar oilasida tarbiyalanib, ularni o‘z ota-onasi deb bilsa, qonunda nazarda tutilgan istisno qo‘llanilishi mumkin. Bolaning ota-onasi roziligi ham, odatda, zarur. Ular bu rozilikni sud qaror chiqarguniga qadar qaytarib olishga haqli. Ota-onaning kimligi noma’lum bo‘lganda, ular ota-onalik huquqidan mahrum qilinganda va qonunda ko‘rsatilgan boshqa holatlarda farzandlikka olish ularning roziligisiz amalga oshirilishi mumkin.
Qarordan keyin nima bo‘ladi? Sud qarori qonuniy kuchga kirgach, bolaning tug‘ilishi haqidagi yozuvga zarur o‘zgartirishlar kiritiladi. Farzandlikka olingan bola shaxsiy va mulkiy huquqlarda farzandlikka oluvchining o‘z farzandiga tenglashtiriladi. Qonunda belgilangan hollarda bolaning ayrim qarindoshlariga nisbatan huquqlari saqlab qolinishi mumkin. Farzandlikka olish haqidagi ma’lumotlarning maxfiyligi qonun bilan himoya qilinadi.
Farzandlikka olish qachon bekor qilinadi? Farzandlikka oluvchi majburiyatlarini bajarmasa, huquqlarini suiiste’mol qilsa, bolaga shafqatsiz munosabatda bo‘lsa yoki qonunda belgilangan boshqa asoslar mavjud bo‘lsa, masala sudda ko‘riladi. Sud bolaning eng ustun manfaatlari va fikrini hisobga olib, boshqa asoslar bo‘yicha ham farzandlikka olishni bekor qilishi mumkin. Bekor qilishni bolaning ota-onasi, prokuror, vasiylik va homiylik organi, bolalar masalalari bo‘yicha komissiya yoki 16 yoshga to‘lgan bolaning o‘zi talab qilishga haqli. Bekor qilishga faqat sud tartibida yo‘l qo‘yiladi; ish ko‘rilganda 10 yoshga to‘lgan bolaning fikri hisobga olinadi.
Huquqiy asos — o‘zbekcha: O‘zbekiston Respublikasining Oila kodeksi, 151–172-moddalar; 2026-yil 11 sentyabrdagi O‘RQ-1174-son qonun.