Bolaning protsessdagi himoyasi
Bola jinoyat ishida turli maqomda — jumladan, guvoh, jabrlanuvchi, gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi sifatida ishtirok etishi mumkin. Uning aniq huquqlari ishdagi maqomiga qarab belgilanadi. Sudga qadar ish yuritishda ham, sudda ham bolaning qonun bilan kafolatlangan huquqlariga rioya etilishi shart.
Bolaga ruhiy yoki jismoniy bosim o‘tkazish, uni ko‘rsatuv berishga yoxud aybini tan olishga majburlash taqiqlanadi. Bolaning ishtiroki bilan harakat o‘tkazilayotganda uning yoshi, holati va huquqlarini himoya qilish zarurati hisobga olinadi.
Qonuniy vakilning ishtiroki
Bolaga nisbatan protsessual harakatlar uning qonuniy vakili ishtirokida o‘tkaziladi. Qonunda belgilangan hollarda katta yoshdagi yaqin qarindoshi, pedagog yoki boshqa tegishli shaxs ham ishtirok etishi mumkin.
Qonuniy vakil bolaning manfaatlarini himoya qilish, o‘tkazilayotgan harakatning mazmunini bilish va qonunda nazarda tutilgan protsessual huquqlardan foydalanish uchun ishtirok etadi. Agar bola bilan ishlash tartibi buzilayotgan bo‘lsa, bu haqda harakatni o‘tkazayotgan mansabdor shaxsga e’tiroz bildirish va belgilangan tartibda shikoyat qilish mumkin.
Gumon qilinuvchi va ayblanuvchi bolaga himoyachi
Voyaga etmagan shaxsning jinoyati to‘g‘risidagi ishda himoyachining ishtiroki sudga qadar ish yuritish va sud muhokamasining barcha bosqichlarida majburiy. Bola yoki uning qonuniy vakili himoyachidan voz kechganini bildirsa ham, bunday voz kechish haqiqiy hisoblanmaydi.
Qonuniy vakil bilan himoyachining vazifasi bir xil emas: voyaga etmagan gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchi ishtirokidagi ishda himoyachi alohida qatnashishi shart.
Guvoh yoki jabrlanuvchi bo‘lgan bolaga nisbatan esa uning protsessual maqomiga tegishli maxsus kafolatlar qo‘llanadi.
O‘zbekiston Respublikasining Jinoyat-protsessual kodeksi
O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 07.01.2008-yildagi O‘RQ-139-son