Конвенция нимани белгилайди?
Халқаро меҳнат ташкилотининг Тенг ҳақ тўлаш тўғрисидаги 100-сон конвенцияси аёллар ва эркакларга тенг қийматли меҳнат учун жинсига қараб камситмасдан ҳақ тўлаш тамойилини белгилайди. Ўзбекистон конвенцияни 1992 йилда ратификация қилган. Конвенцияда ҳақ тўлаш тушунчаси асосий иш ҳақини ҳам, иш билан боғлиқ қўшимча тўловларни ҳам қамраб олади.
«Тенг қийматли меҳнат» деганда фақат номи бир хил лавозимлар тушунилмайди. Ишнинг мазмуни, талаб қилинадиган малака, масъулият ва бажариш шароитлари холис баҳоланади. Иш ҳақидаги фарқ ходимларнинг жинсига эмас, ишга оид асосли мезонларга таяниши керак.
Ўзбекистонда қандай кафолат бор?
Меҳнат кодексининг 244-моддаси меҳнатга ҳақ тўлашда камситишни тақиқлайди ва тенг қийматли меҳнат учун эркаклар ҳамда аёлларга тенг миқдорда ҳақ тўлашни кафолатлайди. Гендер тенглиги тўғрисидаги қонун эса тенг меҳнат учун иш ҳақи ва мукофотни тенг белгилашни, иш сифатини баҳолашда бир хил ёндашувни талаб қилади.
Масалан, бир хил вазифани ва иш ҳажмини бажараётган ходимларга фақат уларнинг жинси туфайли турлича маош ёки мукофот белгилаш мумкин эмас. Ҳомиладорлик ёки оилавий мажбуриятларни ходимни асоссиз кам ҳақ тўланадиган ҳолатга тушириш учун баҳона қилиш ҳам қонун талабларига зид бўлиши мумкин.
Ҳуқуқ бузилса нима қилиш керак?
Аввало иш берувчидан иш ҳақи қандай ҳисоблангани, қўшимча тўлов ва мукофот қайси мезонлар асосида белгилангани ҳақида тушунтириш сўраш мумкин. Меҳнат шартномаси, лавозим йўриқномаси, ҳисоб-китоб варақалари ва иш натижаларини тасдиқловчи ҳужжатларни сақлаб қўйиш керак.
Агар фарқ жинс бўйича камситиш билан боғлиқ деб ҳисобласангиз, ваколатли органга ёки судга мурожаат қилиш ҳуқуқингиз бор. Гендер тенглиги тўғрисидаги қонунга кўра, бундай камситиш юзасидан мурожаат қилган шахсдан давлат божи ундирилмайди.
Муҳим: иш ҳақидаги ҳар қандай фарқ қонунбузарлик дегани эмас. Лекин фарқни фақат ходимнинг аёл ёки эркак экани билан асослаб бўлмайди.
Ҳуқуқий асослар: ХМТнинг 100-сон конвенцияси, Меҳнат кодекси, Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисидаги қонун.