Konventsiya nimani belgilaydi?
Xalqaro mehnat tashkilotining Teng haq to‘lash to‘g‘risidagi 100-son konventsiyasi ayollar va erkaklarga teng qiymatli mehnat uchun jinsiga qarab kamsitmasdan haq to‘lash tamoyilini belgilaydi. O‘zbekiston konventsiyani 1992-yilda ratifikatsiya qilgan. Konventsiyada haq to‘lash tushunchasi asosiy ish haqini ham, ish bilan bog‘liq qo‘shimcha to‘lovlarni ham qamrab oladi.
«Teng qiymatli mehnat» deganda faqat nomi bir xil lavozimlar tushunilmaydi. Ishning mazmuni, talab qilinadigan malaka, mas’uliyat va bajarish sharoitlari xolis baholanadi. Ish haqidagi farq xodimlarning jinsiga emas, ishga oid asosli mezonlarga tayanishi kerak.
O‘zbekistonda qanday kafolat bor?
Mehnat kodeksining 244-moddasi mehnatga haq to‘lashda kamsitishni taqiqlaydi va teng qiymatli mehnat uchun erkaklar hamda ayollarga teng miqdorda haq to‘lashni kafolatlaydi. Gender tengligi to‘g‘risidagi qonun esa teng mehnat uchun ish haqi va mukofotni teng belgilashni, ish sifatini baholashda bir xil yondashuvni talab qiladi.
Masalan, bir xil vazifani va ish hajmini bajarayotgan xodimlarga faqat ularning jinsi tufayli turlicha maosh yoki mukofot belgilash mumkin emas. Homiladorlik yoki oilaviy majburiyatlarni xodimni asossiz kam haq to‘lanadigan holatga tushirish uchun bahona qilish ham qonun talablariga zid bo‘lishi mumkin.
Huquq buzilsa nima qilish kerak?
Avvalo ish beruvchidan ish haqi qanday hisoblangani, qo‘shimcha to‘lov va mukofot qaysi mezonlar asosida belgilangani haqida tushuntirish so‘rash mumkin. Mehnat shartnomasi, lavozim yo‘riqnomasi, hisob-kitob varaqalari va ish natijalarini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlab qo‘yish kerak.
Agar farq jins bo‘yicha kamsitish bilan bog‘liq deb hisoblasangiz, vakolatli organga yoki sudga murojaat qilish huquqingiz bor. Gender tengligi to‘g‘risidagi qonunga ko‘ra, bunday kamsitish yuzasidan murojaat qilgan shaxsdan davlat boji undirilmaydi.
Muhim: ish haqidagi har qanday farq qonunbuzarlik degani emas. Lekin farqni faqat xodimning ayol yoki erkak ekani bilan asoslab bo‘lmaydi.
Huquqiy asoslar: XMTning 100-son konventsiyasi, Mehnat kodeksi, Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risidagi qonun.