Konventsiya nimani qamrab oladi?
BMT Bosh Assambleyasi konventsiyani 1979-yil 18-dekabrda qabul qilgan. O‘zbekiston unga 1995-yil 19-iyulda qo‘shilgan, konventsiya O‘zbekiston uchun 1995-yil 18-avgustda kuchga kirgan.
Konventsiyaga ko‘ra, xotin-qizlarga nisbatan kamsitish — jins belgisiga ko‘ra ularning huquq va erkinliklardan erkaklar bilan teng foydalanishini cheklaydigan yoki yo‘qqa chiqaradigan farqlash, istisno qilish yoxud cheklashdir. Bu qoida ayolning turmush qurgan-qurmaganidan qat’i nazar qo‘llanadi. Davlat kamsitishning oldini olish va undan samarali huquqiy himoyani ta’minlash choralarini ko‘rishi kerak.
Konventsiya ta’lim olish, mehnat qilish, tibbiy xizmatdan foydalanish, jamoat va siyosiy hayotda ishtirok etish, shuningdek nikoh va oila munosabatlarida tenglik kabi sohalarni qamrab oladi.
Kamsitishga uchragan shaxs nima qilishi mumkin?
Jins bo‘yicha kamsitish deb hisoblangan qaror, rad javobi yoki xatti-harakat haqidagi hujjatlarni saqlash foydali: masalan, ishga qabul qilishga oid yozishmalar, buyruq, ariza va unga berilgan javob. Shaxs holat yuzasidan vakolatli organga yoki sudga murojaat qilishi mumkin.
Muhim: «Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida»gi qonunning 28-moddasiga ko‘ra, o‘zini jins bo‘yicha bevosita yoki bilvosita kamsitishga uchragan deb hisoblagan shaxs vakolatli organlarga yoki sudga murojaat qilishga haqli. Bunday shaxsdan davlat boji undirilmaydi.
Konventsiya O‘zbekiston uchun amal qiladi. Biroq uning qo‘shimcha protokoliga O‘zbekiston qo‘shilmagan: shu protokol tartibida O‘zbekistonga qarshi BMT qo‘mitasiga individual shikoyat berish yo‘li ochiq emas. Bu masala 2506-materialda alohida tushuntirilgan.
Hujjatlar: Konventsiya matni; teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risidagi qonun.